GİLCİDİ / GİLCİT
Oyun Kökeni: Gilcidi /Gilcit, Kırgızistan kökenli bir oyundur.
Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:
Alçi: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Asık: Kazakistan
Asyk (Aşık) Sayışmaca: Kazakistan
Aşığ: Azerbaycan
Aşık: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Aşık: Kırgızistan
Aşık: Özbekistan
Aşık: Türkmenistan
Aşık (Erzurum) – Versiyon 1: Türkiye (Erzurum)
Aşık (Erzurum) – Versiyon 2: Türkiye (Erzurum)
Aşık (Gaziantep) – Versiyon 1: Türkiye (Gaziantep)
Aşık (Gaziantep) – Versiyon 2: Türkiye (Gaziantep)
Aşık (Gaziantep) – Versiyon 3: Türkiye (Gaziantep)
Aşık Atuv (Aşık Atma): Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Aşık – Çember: Türkiye (Sivas)
Aşık Tiyirişüv / Aşık Değdirmece: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Aşşık: Türkiye (Niğde / Çukurkuyu)
Aşuk: Türkiye
Atıp Vurmaç: Türkiye (Gaziantep)
Ben Kişiyim: Türkiye (Gaziantep)
Bindirip Almaç: Türkiye (Gaziantep)
Cärtikäm: Kırgızistan
Çıkıp Oynav: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Çift Aşık: Türkiye (Gaziantep)
Çükö: Kırgızistan
Därtkäm: Kırgızistan
Dättikäm: Kazakistan
Dattikem – Dört Aşık (Därtkem / Tört Aşık): Kırgızistan
Dört Aşık: Türkiye (Gaziantep)
Dört Aşşık: Türkiye (Gaziantep)
Dörtaşık: Azerbaycan
Gülleli Aşık: Türkiye (Gaziantep)
Hamur Dökmece: Türkiye (Gaziantep)
Han – Biy: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Hillem Gel: Türkiye (Gaziantep)
Huna Teşik / Güren: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Koçhar (Koç): Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Kulak Çekmeç: Türkiye (Gaziantep)
Sadra: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Saka / Sakka: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Say Çakmak: Türkiye (Gaziantep)
Sokak Kurmaca: Türkiye (Gaziantep)
Tärtikäm: Kazakistan
Tohana: Kafkasya (Karaçay-Malkarlar)
Tört Aşık: Kırgızistan
Vurup Dödürmeç: Türkiye (Gaziantep)
Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan
Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz ve geniş bir alan)
Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az kişi ile oynanır)
Amaç: En çok Aşığı toplamak.
Terimler:
Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Her oyuncu için eşit miktarda Aşık.
Kurallar: Bu oyun erkekler (yetişkin) tarafından oynanmaktadır.
Oyuna İlişkin Genel Kurallar:
Gilcidi /Gilcit oyunu kazanımları:
- Akıl Yürütme Becerileri
- Algılama Becerisi
- Bağlamsal Düşünme
- Başarıyı Tebrik
- Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
- Büyük Kas Gelişimi (Fiziksel Beceriler)
- Çeviklik
- Denge (Psikomotor Beceriler)
- Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
- Dikkat
- Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
- Düşünme Becerileri
- El ve Motor Becerileri
- El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
- El – Göz Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
- Görsel Algı
- Hareketleri Hızlandırmak
- Hızlı Düşünme
- İletişim Becerileri
- İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
- İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
- Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
- Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
- Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
- Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
- Mantık Yürütme
- Mesafe Algısı
- Odaklanma
- Otokontrol
- Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
- Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
- Paylaşım
- Sabır
- Sıralı Düşünme
- Stratejik Düşünme
- Strateji Geliştirme (Bilişsel Beceriler)
- Tepki Hızı (Psikomotor Beceriler) Gelişimi Destekleme
Oyunun Oynanışı
Mukambayev’in sözlüğünde gilcidi kelimesi “Leylek ilç. Ortaya para konularak oynanan aşık oyununun türü“: Gilcidi oynogondordu kuvalap civerdi “Gicildi oynayanları kovaladı” şeklinde açıklanmıştır.
Bir tür oyun (kumar oyunu) kelimesi de mevcuttur. Muhtemelen bu iki oyun farklı bölgelerde oynanan aynı oyun türü olabilir ve Mukambayev’in belirttiği gibi kumar oyunudur.
Oyununun günümüzde artık oynanmadığını da bilinmektedir.
Aynı zamanda sözlükte gilcit “Batken il. “Gilcidi” oyununda aşık ile maden parayı yandan vurmak”, gilcidin “Batken il.
1. Çoğu zaman alçı ya da tohan gelen aşık;
2. Başköşeden atıp oynanan aşık oyunu, älcidi “Batken il. Dört-beş metre mesafedeki toplu maden paraları vurarak oynama adeti” kelimeleri de mevcuttur. Bu durum söz konusu gilcidi veya gilcit oyun adının anlam bakımından genişlemiş olabileceğinin işaretidir. Ancak söz konusu oyun eğer bir kumar oyunu ise, onun geçmişte nasıl oynandığı, kaç aşık kullanıldığı ya da kaç kişi tarafından oynandığı sorularını aydınlatmaz. Aksine, oyunun gerçekten sadece aşık kemiğiyle oynanan şansa dayalı bir kumar oyunu olup olmadığı konusunda bazı kuşkular uyandırmaktadır.
Kelimenin kökeni ve diğer dillerdeki kullanımıyla ilgili herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır.
Bununla birlikte Kırgızistan’ın güneybatısında oynanan bu oyun adının Pakistan’ın kuzeyinde bulunan Gilgit şehrinin adıyla ilişkili olabilme ihtimali de mevcuttur.
© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.
