Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Badrambaz: Türkiye

Cümce Gelin: Türkiye

Çömçe: Türkiye

Çömçe Gelin (Gaziantep): Türkiye (Gaziantep)

Çömçe Gelin (Şanlıurfa): Türkiye (Şanlıurfa)

Çömçecik: Türkiye

Çömçeli Gelin: Türkiye

Çömçeli Gelin (Adana): Türkiye (Adana)

Çömçeli Gelin (Bitlis): Türkiye (Bitlis) 

Çullu Kadın: Türkiye

Çümçe: Türkiye

Demir Dodole: Kosova

Gelin Gök: Türkiye (Gaziantep / Barak köyleri)

Kepçe: Türkiye

Kepçecik: Türkiye

Kepçe Gelin: Türkiye

Süpürge Gelini: Türkiye

Yağmur Aşı (Yağ Toplamacılık): Türkiye (Burdur / Mamak köyü)

Yağmur Gelini: Türkiye (Kayseri / Mimar Sinan kasabası)

Yağmurcuk: Türkiye

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 3 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyundan tüm oyuncuların ve seyredenlerin eğlenmiş ve mutlu bir şekilde ayrılmış olması.

Terimler:

Çörten: Evlerin giriş duvarlarında bulunan geyik boynuzuna verilen ad.

Grup Başı: Oyun içerisinde grup oyuncularını yöneten ve yönlendiren oyuncu.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Ritüel için katılımcıların her birinin ses çıkarmak amacı ile kullanabileceği 2’şer adet Tahta Kaşık, 1 adet Tahta Sopa ve 1 adet Boş Teneke gerekmektedir.

Kurallar: Bu oyun kızlar ve erkekler (8 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Ambel Gog, aslında kurak zamanlarda yağmur yağması için yapılan, bir yağmur duası ritüelidir.

– Oyunda kız, erkek, yaşlı, genç ayrımı yoktur.

– Oyun; yağmur yağdırma amacına ulaştırmıyor olsa bile, oyunun temelinde ki bütünleştirici amaca ulaşmakta, genç yaşlı, zengin fakir, kadın erkek herkesi bir araya getirerek eğlenceli dakikalar geçirmelerine sebep olmaktadır.

– Yağmur duası niteliğindeki Ambel Gog günün her vaktinde yapılabilmektedir.

– Fakat havanın karanlık olması ritüeli daha da zevkli hale getirdiğinden, genellikle oyuncular akşam yemeği sonrasını tercih etmektedir.

– Köydeki bütün evlerin kapısı çalınana dek devam eder.

– Ritüel en az üç kişi ile yapılmakla birlikte kişi sayısı ve süre sınırlaması yoktur.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

Ambel Gog – Versiyon 1 oyunu kazanımları:

• Akıl Yürütme Becerileri
• Algılama Becerisi
• Bağlamsal Düşünme
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
• Dikkat
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• Dil Gelişimi
• Düşünme Becerileri
• Empati Kurma
• Eş Güdüm (Koordinasyon)
• Grup Çalışmaları
• Hayal Kurma
• İletişim Becerileri
• İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
• İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
• İş Birliği
• İşitsel Zekâ
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Kelime Hazinesini Arttırma
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
• Mantık Yürütme
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Sevgi
• Sıralı Düşünme
• Sorumluluk
• Sosyal – Duygusal
• Taklit Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Ritüel oyuncuların köy meydanında toplanmasıyla başlar.

֍ Daha sonra oyuncular arasında gönüllülük esasıyla veya Sayışma Tekerlemesi yöntemi ya da kura çekme yöntemi ile bir Grup Başı seçilir.

֍ Grup Başı eline bir adet boş Teneke Kutu ve 1 adet Tahta Sopa alır.

֍ Diğer oyuncuların elinde 2’şer adet Tahta Kaşık bulunmaktadır.

֍ Oyuncular Grup Başı oyuncuların önünde yürüyerek elindeki tahta sopa ile teneke kutuya vurmaya başlar.

֍ Diğer oyuncularda ellerindeki tahta kaşıkları birbirine vurarak sesli bir şekilde yürümeye başlarlar.

֍ Grup Başı ve oyuncuların amacı köyde bulunan tüm sokakları dolaşmak ve tüm evlerin kapılarını çalarak kapıyı açan ev sahiplerinden yöreye has bulgur, salça ve yağ ile yapılan bir tür köfte için malzeme toplamaktır. 

֍ Grup Başı ve diğer oyuncular evlerin kapılarını çalarken aşağıda ki maniyi söylemektedir;

“Ambel Gog vermeyenin çörteni yok.

Yumurtası çok çok arpa senden,

Buğday benden dik dik dik.

Ambel gog gog gog,

Çekirdeği çok çok çok,

Sizin teke bizim teke,

Boynuzu yere dike,

Verenin bir oğlu ola,

Vermeyenin bir kızı ola,

Onu da elinden ala.”

֍ Oyuncular ellerindeki kaşıkları birbirine ve tenekelere vurarak sesler çıkarıp aynı zamanda maniler söyleyerek bütün evleri gezmesiyle devam eder.

֍ Burada amaç gezdikleri evlerden yöreye has bulgur, salça ve yağ ile yapılan bir tür köfte için malzeme toplamak en son kapısını çaldıkları evin önünde bu köfteyi pişirerek katılımcılarla birlikte yemektir.

֍ Kapısı çalınan evlerden köftelik malzeme verilmezse, katılımcılar o evin çörtenini kırmaya çalışır.

֍ Evlerin giriş duvarlarında bulunan geyik boynuzuna çörten adı verilmektedir.

֍ Ev sahipleri ise su dökerek onları uzaklaştırır aynı zamanda ritüeli eğlenceli hale getirir.

֍ Su dökülmesinde ki amaç; hem katılımcıları uzaklaştırmak hem de yağmur yağışını canlandırmaktır.

֍ Tüm evlerden malzeme toplandıktan sonra, ateş yakılarak köfteler yapılır, sohbetler edilerek hep birlikte yenir.

֍ Ardından Grup Başının “elma ağaç çoğala herkes evine dağıla” komutunun gelmesiyle ritüel sona erer.

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz, geniş ve toprak bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 4 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyundan tüm oyuncuların ve seyredenlerin eğlenmiş ve mutlu bir şekilde ayrılmış olması.

Terimler:

Arakçı: Rengarenk yünden örülmüş Erkek Şapkası.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Her oyuncu için birer adet Tahta Sopa (50 cm uzunluğunda) ve birer adet Arakçı.

Kurallar: Bu oyun erkekler (8 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Daron (Muş, Batman / Sasun, Bitlis, Muş / Bulanık)’nun farklı bölgelerinde bu oyun bahar aylarında, çobanlar tarafından, yeşil ovalarda, dört bazen de daha fazla oyuncu ile oynanırmış.

– Babe – Babe oyunu en az 4 kişi ile oynanmaktadır.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

– Bu fiziksel oyun çocukların seslere dikkat etmeleri ve dokunma duyularını geliştirir, onlara hareketleri hissetmeyi öğretir.

Babe – Babe oyunu kazanımları:

• Akıl Yürütme Becerileri
• Algılama Becerisi
• Bağlamsal Düşünme
• Başarıyı Tebrik
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
• Dikkat ve Konsantrasyon
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• Dil Gelişimi
• Düşünme Becerileri
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Eş Güdüm (Koordinasyon)
• Gelişim Desteği
• Grup Çalışmaları
• Görsel ve Uzamsal Algı
• Hafıza (Bilişsel Beceriler)
• Hafızayı Güçlendirmek
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İletişim Becerileri
• İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
• İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
• İnce Motor Becerileri
• İş Birliği
• İşitsel Zekâ
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Kelime Hazinesini Arttırma
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Sevgi
• Sıralı Düşünme
• Sorumluluk
• Sosyal – Duygusal
• Taklit Gelişimi Destekleme
• Tepki Hızı (Psikomotor Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Oyuna başlamadan önce oyuncular oyun alanında yere düz bir çizgi (yaklaşık 1 metre uzunluğunda) çizerler.

֍ Tüm oyuncular oyunda kullanacakları kendilerine ait sopalarını alarak yere çizilen bu çizginin arkasında dururlar.

֍ Çizginin gerisinden her bir oyuncu sıra ile (atış sırası Sayışmaca Tekerlemesi yöntemi ile belirlenir) kendi sopasını hızlıca çizginin ötesine atar.

֍ En yakına düşen sopanın sahibi “babe” veya “bab” olur, diğerleri ise sopalarının düştüğü uzaklığa göre ilkden sona doğru sıralanır.

֍ En uzağa atan birinci olur ve böyle devam eder.

֍ Bab çizgiden 7 – 10 adım öteye sopasını yere diker, üzerine şapkasını koyar ve yanında durur.

֍ Oyunculardan ilki tek ayak üzerinde sekerek ve şu cümleyi söyleyerek dikili sopaya yaklaşır:

1’inci Oyuncu:

– Babe, babe. Günaydın sana

2’inci Oyuncu cevap verir:

– İki kokmuş balık sana.

֍ Babın cevabını işittikten hemen sonra ilk oyuncu elindeki sopa ile babın şapkasına vurup, onu yere düşürür.

֍ Aynı oyuncu tek ayak üzerinde sekerek şapkanın yanına varmalı ve onu yerden kaldırmalı ki oyun bu şekilde bitsin.

֍ Fakat tüm diğer oyuncuların kendi şapka veya yumuşak diğer eşyalarla babın şapkasını arayan kişiye vurma hakları var.

֍ Bu oyuncu, tek ayak üzerinde sekerek, elindeki sopa ile kendisini ebelemeye çalışanlara vurabilir.

֍ Oyun bu döngü ile aynı şekilde devam edip gider.

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

OYUN SPONSORU

Oyun Kökeni: Billi, Türkiye (Çankırı / Yapraklı / Kaymaz köyü) kökenli bir oyundur.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Geniş bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 2 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyundan tüm oyuncuların ve seyredenlerin eğlenmiş ve mutlu bir şekilde ayrılmış olması.

Terimler:

Billi: 10 – 15 cm uzunluğunda yaklaşık parmak kalınlığında bir ağaç parçasına verilen ad.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Bir adet Bili ve her oyuncu için birer adet 60 – 70 cm uzunluğunda düzgün bir Dal (Değnek) parçası.

Kurallar: Bu oyun erkekler (8 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Oyun çeşitlerine göre oyuncu sayılarında değişkenlik göstermektedir.

Oyunun Oynanışı

Billi oyunu üç çeşit olarak oynanır.

1- Düz Billi

2- Yan Billi

3- Gömmeli Billi

1. DÜZ BİLLİ:

֍ Karşılıklı iki kişi tarafından oynanır.

֍ Küçük bir çukur kazılır, billi, bu çukurun üzerine konur.

֍ Billinin her iki ucu kalem gibi açılır.

֍ Oyuncu, sopanın ucunu çukura sokup, billiyi mümkün olduğu kadar, uzağa fırlatmaya çalışır.

֍ Karşıdakı oyuncu, billiyi düştüğü yerden alır; ya çukura, ya da çukurun etrafına kazılmış dairenin içine atar.

֍ Billi, çukurun uzağına düşerse, billiyi atan oyuncu, kenarına vurur; bu vurma esnasında, şu tekerleme üç defa söylenir;

“Ginifi, gindalifi,

Hazıra hök,

Çamura çök.“

֍ Billi ne kadar uzaklaştı ise, çukurla billi arasını, elindeki sopanın uzunluğu ile ölçer.

֍ En fazla sayıyı alan, oyunu kazanır.

֍ Eğer karşı oyuncu, billi atanın, billisini havada kaparsa; onun bütün sayılarını alır.

2. YAN BİLLİ:

֍ İki grup halinde oynanır.

֍ Çukurun üzerindeki billiye, oyuncu sopa ile vurur.

֍ Üç kere ıskalarsa, onun yerine, kendi gurubundaki diğer bir oyuncu geçer.

֍ Karşı gurubun, billiyi düştüğü yerden alıp; billi çukuruna ya da çukurun kenarına dizilmiş daireye sokması gerekir.

֍ Ebe oyuncu, atılan billiyi, elindeki değnekle karşılayıp; mümkün olduğu kadar uzağa vurması gereklidir.

֍ Billi ile çukur arasındaki uzaklık, sopanın uzunluğu ile ölçülür. 10, 100, 150… gibi rakamlar belirgin rakamlardır.

֍ Örneğin; “Yüzellim sandıkta” denildiği zaman bu sayı 162 demektir.

֍ Bir tarafın oyuncuları yanıp bitince, diğer gurup ebe olur.

֍ Düz billide olduğu gibi, billi havada kapılırsa, hem ebe gurup yer değiştirir, hem de o gurubun aldığı bütün sayılar sıfıra inmiş olur.

֍ Bazen de, ebe gurubun uzaklaştırdığı billiyi, rakip oyuncu, çukurla billi arasını, üç adım atlamak suretiyle alırsa oyunu kazanmış olur.

3. GÖMMELİ BİLLİ:

֍ Her oyuncu birer daire çizerek, ortalarında dururlar.

֍ Oyuncular arasında gönüllülük esasıyla veya sayışma ya da kura çekme yöntemi ile bir ebe belirlenir.

֍ Ebe için de ayrı bir daire çizilir.

֍ Seçilen oyuncu, ebenin attığı billiyi, mümkün olduğu kadar uzağa çeler.

֍ Diğer oyuncular, ebenin, billiyi düştüğü yerden alıp, gelme süresi içerisinde, ebenin çukurunu, ellerindeki billi sopalarıyla kazarlar.

֍ Ebe, kendi dairesine, geç kalan birinin dairesine, billiyi bırakırsa, o kişi ebe olur.

֍ Çukuru en fazla kazılan kişi, oyunu kaybetmiştir.

֍ Kazılan çukur, genişletilerek; oyunu kaybeden kişi kendi çukuruna gömülür.

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Cirit, Türklerin Orta Asya‘dan Anadolu‘ya geldikleri dönemden beri oynadıkları savaş oyunu olarak bilinmektedir. Daha sonraki dönemlerde Anadolu‘da oynanan ve atlı spor olarak da anılan cirit, başlangıçtan beri nesilden nesile intikal ederek günümüzde de varlığını devam ettirmektedir. Alp Arslan döneminde Anadolu’da oynanan bu spor dalı, özellikle Doğu Anadolu ve İç Anadolu‘nun farklı yörelerinde daha yaygındır. Anadolu’da 11’inci – 16’ıncı yüzyıllarda bir savaş oyunu olarak oynanan cirit, sonraki dönemlerde özellikle 19. yüzyılda Osmanlı Devleti ülkesi ve sarayında en büyük gösteri sporuydu. Müsabakalarda yaşanan hayati tehlike nedeniyle 

II. Mahmut döneminde bu oyunun oynanması yasaklanmış, daha sonra tekrar bir gösteri oyunu olarak Anadolu’da oynanmaya başlanmıştır. Günümüzde Türkiye‘de cirit sporuna Doğu Anadolu bölgesinde yaşayan insanlarca yoğun ilgi gösterildiği gözlenmektedir. Bu bölgede yer alan Erzurum ilinde ilk Atlı Spor İhtisas Kulübü 1957 yılında kurulmuştur. Bu ile bağlı ilçe, belde ve köylerdeki atlı spor kulübü sayısı toplam 11’dir. Uşak ili bu alanda Türkiye’nin en çok atlı spor kulübüne sahip ilidir, ilde 30 kulüp faaliyet gösterir. Geleneksel cirit oyunun yanında tarihte “lobut atma” adıyla bilinen ve ciritten daha kısa olan lobutlarla oynanan “Mısır Odunu” oyunu da Uşak ilinde sürdürülmektedir.

Cirit, at üzerinde oynanan spor dallarından biridir. At üzerindeki sporcunun ciridini rakibe karşı isabetli bir şekilde atmasını, muharebe anında kendisine ve bineğine olan hâkimiyetini sağlayarak rakibine üstün gelmesini amaç edinen, kuralları olan bir spordur. Genellikle Kars, Bayburt, Ardahan, Uşak ve Erzurum‘da oynanır.

Cirit “kara cirit” ve “kurallı cirit“’ olmak üzere ikiye ayrılan bir oyundur. Kara cirit tarihten geldiği şekli ile kalan cirit oyunudur. Kara cirit oyunu kuralların değil yiğitliğin ön plana çıkmış olduğu bir oyundur. Bu yönünden dolayı daha fazla izlenmektedir. Kurallı cirit kara ciridin güncelleştirilerek kurallar ile kısıtlandığı bir çeşididir. Günümüzde lisanslı olarak yapılmaktadır. Hakem, lig ve puan gibi modern sporlarda bulunan unsurlar burada da bulunmaktadır.

Kara ciritte insanlara keyif veren tüm kurallar kurallı ciritte de bulunmaktadır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Çavgan: 

Çevgan: 

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz, geniş ve toprak bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 10 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyunda rakibi takım hâlinde alt etmeye, yenmeye yönelik davranışlar ve sonuçta güçlü olanın galip gelmesi (puanı en fazla olan takım cirit oyunun galibi sayılır)

Terimler:

Acemi: Attığı ciridi rakibinin atına isabet ettiren oyuncuya verilen ad.

Aheste: Atın arka kalçalarına yüklenerek yaptığı yavaş yürüyüşüne verilen ad.

Ahali: Aynı yerde oturuyor olmaktan başka ortak niteliği olmayan insan topluluğuna verilen ad.

Alan: Cirit oynanan sahaya verilen ad.

At Başı: İki atın aynı hizada oluşuna verilen ad.

At Cambazı: At üzerinde beceri ve hüner gösteren oyuncuya, biniciye verilen ad.

At Oynatma Havası: Oyundan önce atları oyuna motive etmek maksadıyla oyunun oynandığı yöreye has olarak yine davul-zurna ile çalınan müziğe verilen ad.

At Oynatmak: At üzerinde hâkimiyet sağlamak ve hüner göstermek eylemine verilen ad.

Bölük: Beş kişiden oluşan takıma verilen ad.

Cirit: Temrensiz mızraktan yapılır. Kelimenin aslı Arapça cerîddir (kabuğu soyulmuş hurma ağacı).

Cirit Havası: Ahaliyi oyundan haberdar etmek için davul ve zurna ile oyun öncesi ve oyun oynanırken de oyuna renk katması maksadıyla özel ritimlerde çalınan müziğe verilen ad.

Cündi: Osmanlılarda atlı askerlere “sipahi” denirdi. Hünerli biniciler içinse “cündi” sözcüğü kullanılırdı. Osmanlı sarayında cündi adıyla bilinen bir bölüm bulunmuyordu. Cündi yalnız sıfat olarak iyi ve hünerli binicileri tanımlıyordu. Enderun da spor yapmak zorunlu olmayıp isteğe bağlıydı. Ancak yükselmek ve seçkin biri olmak, önemli bir makama atanmak için iyi bir sporcu olmak gerekiyordu. Bu nedenle herkes bir sporu mutlaka yapmaya çalışıyordu. Enderun da her koğuşta cündi bulunuyordu. Bir undakilerden hevesli veya yetenekli olanlar eğitilirdi. Cündilerin başında cündi başı adı verilen kişi bulunurdu. Cündi başının görevi alaydaki cündileri eğitmek, padişah cirit veya cündilik oyunu seyretmek istediğinde oyunu yönetmekti. Cündilik öğrenmek isteyen bir acemiye ilk önce ata binme ve at üzerinde oturma öğretilirdi. Bunun için de “baba taşı” denilen at biçimi verilmiş taş üzerinde oturtulup dizgin tutmak öğretilirdi. Bunu öğrenen acemi, gerçek ata binerek çabuk ve çevik inip binmeyi, yürütmeyi, yavaş ve hızlı koşturmayı iyice öğrendikten sonra at üstünde ok atma, sırığın tepesine bağlanmış kabağı okla vurma, ucu sivri çubuğu kuma saplama çalışmalarına başlardı. Bu çalışmaları başarılı bir şekilde yaptıktan sonra cündi, ağalarının önünde becerisini kanıtlayarak acemilikten çıkıp önce “kâmil” daha sonra da “keskin” cündi olurdu. Keskin cündi olunca eğitim bitmezdi. Uçan kuşu vurmak, demir tel üzerine sarılmış (70–80 kat) ıslatılmış kar keçesini kılıçla kesmek, at koştururken labutu yere vurarak yüksek ağaçların tepesine çekilmiş ip üzerinden aşırmak, cirit ve mızrak oynamak ve at üzerinde çeşitli hareketler yapmak gibi çalışmaları olurdu. Osmanlı Devleti’ne cündilikte başarılı olmuş, ün kazanmış pek çok cündi hizmet etmiştir. Sultan Mahmut, gelişen savaş tekniği karşısında bu tür eğitimin yararlı olmayacağını görerek cündiliği kaldırıp Avrupa devletlerindeki süvari birlikleri gibi süvari bölükleri kurmuştur.

Çevgan / Çavgan: Çevgan, Çevgen ya da Çöğen (bakınız Çöğen oyunu), tarihi milattan öncesine dayanan, Orta Asya ve Azerbaycan Türkleri tarafından at üzerinde oynanan bir oyundur.

Dizgin: Atların baş kısmına takılan başlığa verilen ad.

Dörtnal: Atın süratli koşma şekline verilen ad.

Eyer: Atın bel kısmına üstten keçe veya post üzerine konan kolon kayışları ile bağlanan ve kesici olmayan üzengilerden oluşan teçhizata verilen ad.

Hücum Dörtnal: Atın dörtnal koşmasının en hızlı olanına verilen ad.

Hüner: Beceri isteyen ustalık, beceriklilik.

Menzil: Cirit oyununda at üzerinde sıra halinde duranlara verilen ad.

Rahvan: Atın iki ayakla koşuyormuş gibi aynı tarafta bulunan ayaklarını eşzamanlı atarak yaptığı, düzenli yürüyüş şekline verilen ad.

Rahvan At: Binicisini sarsmadan koşan ata verilen ad.

Seğmen: Kendi içlerinde hiyerarşik bir düzende atlı olarak cirit oyununa katılan takım gücüne verilen ad.

Sipahi: Atlı askere süvari anlamında Osmanlı, cirit oyununda iyi at binenler ve at sürmekte becerisi olan oyunculara verilen ad.

Şehit: Oyun esnasında isabet alıp ölen kişilere verilen ad.

Takım Kolbaşısı: Bir kolunda işaret bulunan takım kaptanına verilen ad.

Tırısa Kalkmak: Atın çapraz olarak ayak atmak suretiyle hızlı ve sert yürüyüşüne verilen ad.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Her oyuncu için birer adet At, birer adet Süngü veya Cirit.

Saha Ölçüleri: Cirit sahaları yaklaşık 120 x 40 metre ölçülerinde beyaz çizgilerle bölünmüş bir alanda oynanır. Oyun süresi 35 dakikalık iki devreden oluşur. Alanın belirli bölümleri şu şekildedir:

Sporcu Kıyafetleri ve At Kuşamı

Kıyafetler:

Gömlek: Hakim yaka, düğmeli, takımların renklerine göre hazırlanmış.

Yelek: Kolsuz, cepken tarzında çift yüzlü bir giysi.

Pantolon: Dar paçalı, dizden yukarısı genişleyen yapıdadır.

Çizmeler: Süvari çizmesi tipinde, cirit için uygun yapıda.

At Kuşamı:

Atın başlığı, eyer ve üzengi, atın kontrolünü kolaylaştıracak şekilde tasarlanmıştır. Hakemler, bu teçhizatları kontrol ederek maçı başlatır.

Alay Durağı: Takımın tek dizi halinde durduğu 6 metre derinliğindeki bölge.

Atış Alanı: Yasak alanın son çizgisinden oyun alanının ortasına kadar uzanan, 7 metre derinliğindeki alandır. Hücum eden sporcu bu alanın içerisinden cirit atmak zorundadır.

Yasak Alan: Alay durağı ile atış sahası arasında, 5 metre derinliğindeki çizgilerle sınırlı alandır. Burada en fazla 2 atlı bulunabilir. Fazlası için eksi bir puan verilir.

Kurallar: Bu oyun (spor) erkekler (yetişkin) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Cirit, at üzerinde oynanan spor dallarından biridir. At üzerindeki sporcunun ciridini rakibe karşı isabetli bir şekilde atmasını, muharebe anında kendisine ve bineğine olan hâkimiyetini sağlayarak rakibine üstün gelmesini amaç edinen, kuralları olan bir spordur. Genellikle Kars, Bayburt, Ardahan, Uşak ve Erzurum‘da oynanır.

– Bugün Anadolu’nun birçok yerinde oynanan atlı cirit oyunu, eski Türklerin çok sevdiği bir binicilik oyunuydu. Cesaret, algılama sürati, refleks, denge gibi emosyonel ve motorik özellikleri bünyesinde barındıran bu oyun iyi bir binicilik ve ata hakim olmayı gerektirirdi. Eski Yunan yazar ve komutanlarından Xenophon MÖ 360 yılında Binicilik Sanatı adlı eserinde, Türklerin cirit oyununa benzeyen bir mızraklı süvari oyununu halkına öğütler. Eski Romalıların yüzyıllar boyunca oynadıkları Troia oyununun da aslı cirit oyununa benzemektedir.

– Cirit, iki takım halinde at üzerinde oynanan eski bir savaş oyunudur. Türklerin en sevdiği oyunlardan biri olan cirit, at hâkimiyetinin çok önemli olduğu aynı zamanda cesaret, refleks gibi durumların ön plana çıktığı atlı bir spordur.

– Atlı ciritte hiçbir spor müsabakasında bulunmayan rakibi bağışlama şeklinde bir davranış vardır. Bu yönüyle spor ve erdemin birlikte anıldığı asil bir yapıya sahiptir.

– Cirit oyununda iki takım bulunur. Hakemin işareti ile birlikte ilk hücum hakkına sahip takımdan bir oyuncu, rakip takımın atış sahasına kadar ilerler, rakip takımdan bir oyuncunun adını söyler ciridini ona doğru fırlatır ve geri dönüp kaçmaya başlar. Davet edilen oyuncu alay durağından çıkar ve atış sahasında elindeki ciridi kaçmakta olan rakibine fırlatır.

– Ciridin ata isabet etmesi halinde ciridi atan oyuncu oyun dışı kalır bu yüzden atlılar kendilerine atılan ciritten kurtulmak için at üzerinde çeşitli taktikler (eğer boşaltma) uygularlar. Bütün oyuncuların ellerindeki ciridi atmalarından sonra en fazla puan alan galip takım ilan edilir. Günümüzde cirit modernize olmuş ve artık resmi bir spor dalı haline gelmiştir.

– Hiçbir spor müsabakasında bulunmayan sadece ciritte olan “rakibi affetme, bağışlama” davranışı, cirit sporuna farklı bir anlam yüklemektedir. Rakibini bağışlayan sporcuya ve takımına puan kazandırmaktadır. Zayıf düşene el kaldırmamanın, güçsüze vurmak yerine onu bağışlamanın gerekliliğini ifade eden bu davranış, âdeta spor ve erdemin bir arada sergilenişidir.

– Hasmının önünü kesip, ona ciritle vurma fırsatı varken vurmayan, rakibini affeden sporcuların bu anlamlı davranışları onların asaletini ortaya koymaktadır. Özellikle Erzurum, Bayburt, Erzincan, Sivas, Tokat, Uşak ve Söğüt yörelerinde cirit müsabakaları yapılırken insanların bu spora karşı ilgisi yoğundur.

– Anadolu‘da günden güne sayısı artan cirit (atlı spor) kulüpleri hem kendi aralarında yöresel olarak ve hem de zaman zaman Türkiye Geleneksel Spor Dalları Federasyonu işbirliği ile yılın her mevsiminde yarışmalar düzenlemektedirler. Federasyon olarak Türkiye’de oynanan cirit oyunları Türkler‘in ciride verdikleri önemin göstergesidir.

Cirit oyunu kazanımları:

• Akıl Yürütme Becerileri
• Algılama Becerisi
• Bağlamsal Düşünme
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Büyük Kas Gelişimi (Fiziksel Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
• Dikkat ve Konsantrasyon
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• Düşünme Becerileri
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Empati Kurma
• Eş Güdüm (Koordinasyon)
• Gelişim Desteği
• Grup Çalışmaları
• Görsel ve Uzamsal Algı
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İletişim Becerileri
• İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
• İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
• İnce Motor Becerileri
• İş Birliği
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Kelime Hazinesini Arttırma
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Kuvvet
• Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Sıralı Düşünme
• Tahmin Yürütme
• Tepki Hızı (Psikomotor Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Atın başlığı, eyer ve üzengi, atın kontrolünü kolaylaştıracak şekilde tasarlanmıştır.

֍ Hakemler, bu teçhizatları ve üzengileri kontrol ederek maçı başlatırlar.

֍ Kolbaşı, takımındaki bütün sporcuların olumlu olumsuz tüm hareketlerinden sorumludur.

֍ Takımına oyun taktiklerini o verir.

֍ Kolbaşı vakitli-vakitsiz çıkış yapan veya aynı anda çift çıkan oyunculara engel olur.

֍ Saftaki oyuncuların ileri veya geriye doğru 5 metre mesafede, alay durağında durmalarını sağlar.

֍ Takımlar bölük düzeninde ise ikişer, alay düzeninde iseler üçer yedek oyuncuları bulunur.

֍ Yedek oyuncular saha hakeminin arkasında ve kendi sahasında açıkta beklerler.

֍ Oyuncu değişiklikleri oyunun duraklama anında saha hakemi tarafından başhakem bilgilendirilerek yapılır.

֍ Bir oyunda en fazla 3 oyuncu değişikliği yapılabilir.

֍ Oyundan çıkan oyuncu bir daha oyuna alınmaz.

֍ Her oyuncunun arkasında ve atlarının üzerine konulan kumaşın her iki tarafında yazılı numaralar bulunur (Sporcu ile atının numarası aynıdır).

֍ Takımların formaları aynı renkte ise, takım numaraları; A takımında 1’den 10’a kadar, B takımında ise 11’den 20’ye kadardır.

֍ Oyuna başlama ve ilk çıkış hakkı kur’a sonunda sahayı kaybeden takıma verilir.

֍ Alay çıkışları alay durağından yapılır.

֍ Erken çıkış ihlali, yasak saha olarak; çift çıkış ihlali ise atış sahası dışından atış olarak değerlendirilir.

֍ Her iki hatalı duruma düşen oyuncular alay durağına geldikten sonra başka bir oyuncu ancak o zaman hamle yapabilir.

֍ Alay durağındaki rakip takım oyuncularından birine Sağ elindeki ciridi savurur, sonra geri döner, atını kendi dizisine doğru mahmuzlar.

֍ Karşı tarafın oyuncusu hızla onu takip eder, elindeki ciridi geri dönüp kaçan karşı taraf elemanına fırlatır.

֍ Bu kez ilk oyuncunun çıktığı sıradan diğer bir ciritçi onu karşılar.

֍ İkinci diziden çıkan, sırasındaki yerini almak için süratle yerine dönmeye çalışır.

֍ Bu defa rakibi onu kovalar ve ciridini atar.

֍ Bir ciritçi oyun sahasında rakip sporculardan birine yarım veya tam çark yapmak suretiyle ciridini atar. İki defadan fazla tam çark yapılamaz.

֍ Cirit genelde gösteri mahiyetinde oynanır.

֍ Cirit oyununda, sporcu rakibinin kendisine atacağı ciritten sakınmak için çeşitli hareketler yapar, atın sağına soluna, karnının altına veya boynuna yatar.

֍ Kimi sporcular rakiplerini kaçış çizgisine ulaşana kadar kovalar ve ardından cirit atarlar.

֍ İsabet ettirebildikleri için puan kazanırlar.

֍ Oyun esnasında baş ve yüz kısmına cirit isabet eden oyuncuların yaralanmaları muhtemeldir.

֍ Bu tür isabetler nedeniyle ölüm hadiseleri görülmektedir.

֍ Bu durumda ölen sporcu, sporun geleneğine göre, er meydanında ölmüş sayılır.

֍ Ölen sporcu yakınlarının şikâyetçi ve davacı olmadığı sporun kendi geleneğindendir.

֍ Hatta bunu yiğitlik sayıp övünürler.

֍ Cirit, puan üzerinden oynandığında; oyun öncesi takımlarca birlikte saptanan kurallar çerçevesinde, puanı en fazla olan takım cirit oyunun galibi sayılır.

֍ Her iki takım ve o esnada orada bulunanlarca; cirit oyununun kurallarını iyi bildiğine inanılan kişilerin hakemliği ile cirit oynanır.

֍ Bu kişinin (hakemin) verdiği kararlara ve puanlamaya hiç kimse itirazda bulunmaz.

֍ Puanlamada, oyunda sergilenen hareketler dikkate alınır ve puan kazandıran veya kaybettiren özellikleri ile sayılı olarak değerlendirilir.

֍ Oyun puanlaması kriterleri takımlarca müsabakadan önce kararlaştırılır ve bu değerlere göre müsabaka sonuçlandırılır.

֍ Puan farkları takımların oyun puanını belirler.

֍ Toplam puanı yüksek olan takım galip sayılır.

Puan kazandıran hareketler:

Alay durağında rakibe cirit isabet ettirme ve oyun alanında çelme yapma (kamçı ve sopa ile) karşı takıma isabet sayılır bu hareketlerinin her biri 4 puan olarak değerlendirilir. Rakibe alan içinde cirit isabet ettirme, rakibe cirit atmaktan vazgeçme (bağışlama), rakibinin hamlesini bozma, atılan ciridi oyun alanında havada tutma (alay durağı yasaklanan bölgede hariç), tehlikeli durumda puandan vazgeçme hareketlerinin her biri ise 3 puan olarak değerlendirilir.

Puan kaybettiren hareketler:

Yasak saha ihlali, atı ile karşı alaya bölgesine girme, yan çizgiyi ihlal etme, atış sahası dışına çıkıp atış yapma, cirit atma (hamle) hakkını kullanmama, sahasından erken veya çift çıkış yapma, attan inme (izinsiz), yasak sahada 3 veya daha fazla oyuncu bulunması, hamle hakkı doğan sporcunun yan çizgiden oyuna girmesi ve ciridini atış alanında sporcunun kasten yere atması ve sporcunun ciridini elinden düşürmesinin fena puan değeri 1, sporcunun ciridi rakibinin atına kasten vurması, yakın mesafede rakibine cirit atması, atını rakip atlıya kasten çarptırması, attan düşmesi, karşı alaya kasten dalması, rakibi yakalayıp bağışlaması beklenen ve gereken pozisyonda onu bağışlamaması, (ikinci kez) attan düşmesinin fena puan değeri 3’tür.

Puanlama Sistemi

Puan alınan hareketler:

Ciritçiye isabet (orta saha): +4 puan

Rakibini bağışlama: +3 puan

Rakibini kesme: +3 puan

Atılan ciriti havada tutma (alay durağı hariç): +3 puan

Puan kaybedilen hareketler:

Yakın mesafeden cirit atma: -3 puan

Atını rakip atlıya kasten çarptırma: -3 puan

Ciriti ata kasten vurma: -1 puan

Atış sahası dışından atış: -1 puan

Attan düşme: -3 puan

Yasak sahada fazla oyuncu bulundurma: -1 puan

Oyunun videosu:

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz ve geniş bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 2 kişi ile oynanır)

Amaç: Ebenin oyunculara ait saklanan değnekleri bulması.

Terimler:

Değnek: Çımışkı (Ağaçtan koparılmış ince uzun dal parçası).

Ebe Ebeliğini Savarsa: Ebelikten kurtulursa.

Kürkletmek: Tüm oyuncuların cilbedirlerinin toplanması.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Her oyuncu için 1’er adet Değnek (Cilbedir).

Cilbedir değneğinin boyu 50 – 60 cm ile 1 – 1,5 metre boylarına kadar olabilir. Herkesin değnek boyu aynı olursa oyun eşit şartlarda devam eder. 

Kurallar: Bu oyun kızlar ve erkekler (10 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Genellikle mart ve nisan aylarında oynanır. Söğüt ve kavak ağaçları bu mevsimde budanır. Yeni su yürümüş söğüt ve kavak ağaçlarının ince ve esnek dallarından çımışkı, cilbedir denilen değnekler güzelce kesilerek bu oyun oynanır.

– Cilbedir oyunu en az 2 kişi ile oynanır.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

– Bu fiziksel oyun çocukların seslere dikkat etmeleri ve dokunma duyularını geliştirir, onlara hareketleri hissetmeyi öğretir.

Cilbedir oyunu kazanımları:

• Başarıyı Tebrik
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Büyük Kas Gelişimi (Fiziksel Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Dikkat
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Grup Çalışmaları
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İş Birliği
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Kuvvet
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Stratejik Düşünme
• Strateji Geliştirme (Bilişsel Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Oyunda kişi sayısı önemli değildir. En az iki kişi olur, çok kişi tarafından da oynanabilir.

֍ Oyuncular arasında gönüllülük esasıyla veya Sayışma Tekerlemesi yöntemi ya da kura çekme yöntemi ile bir Ebe belirlenir.

֍ Ebe seçilen oyuncu değneğini yere düz olarak koyar.

֍ Diğer oyuncular sırayla belirlenen çizginin gerisinden değneklerini yere hafifçe vurarak esnetip bırakırlar.

֍ Bırakılan değnek yerdeki değneğe temas ederek kayıp geçerse ebe yerdeki değneğini bu kayan diğer değneğin en son gittiği noktaya gider bırakır.

֍ Değneğini fırlatan oyuncunun değneği ebenin değneğine dokunmadan geçerse ebe o değneği esir alır ve elinde bekletir.

֍ Diğer bir oyuncu elindeki değneği ebenin yerdeki değneğine esneterek fırlatır ve kaydırır.

֍ Ebenin değneğine bu değnek dokunursa esir alınan değnek kurtarılmış olur.

֍ Ebe ebeliğini savarsa. Oyun yeni ebe ile devam eder.

֍ Ebelik şöyle savulur (ebelikten kurtulunur):

– Hiçbir değnek ebenin değneğine vuramazsa ebe bu değnekleri toplar ve kendisi tek tek bu değnekleri kaydırarak kendi değneğine dokunan değneğin sahibini ebe yapar.

– Birkaç kişinin değneği birden değerse tekrar atarak bir kişiyi ebe yapar.

֍ Ebenin değneği gidebileceği en uzak noktaya gidince oyunun değişik bir ikinci turu, sonra üçüncü turu başlar.

֍ Ebelik savulmadan oyun sonuna kadar oynanırsa en son ebe kürkletilir. Yani tüm oyuncuların cilbedirleri toplanır.

֍ Ebe gözleri yumar.

֍ Bir oyuncu bu değnekleri etrafta bir yere saklar.

֍ Ebe bu değnekleri bulmak zorundadır.

֍ Ebe değnekleri ararken diğerleri ellerini birbirine vurarak aşağıdaki (kürk tavuk şarkısı) şekilde tempo tutarlar:

“Kürkküdü tavuk,

Cicilerini bulamazzz.“

֍ Bu durum ebeyi kızdırır. Biran evvel cilbedirleri bulması gerekir.

֍ Bulunca kürk tavuk şarkısını arkadaşları bitirir.

֍ Oyun bu döngü ile aynı şekilde devam edip gider.

Oyunun videosu:

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Basmık: Türkiye (Ankara / Etimesgut ilçesi / Yapracık köyü)

Hon: Türkiye (Ankara)

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz, geniş ve toprak bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 5 kişiyle oynanır)

Amaç: Oyun başında belirlenen ebenin değneğini oynatmayı/bulunduğu çizgiden uzaklaştırmayı başarmak.

Terimler:

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Her oyuncu için 1’er adet 50 – 100 cm’lik esnek bir Tahta Sopa.

Kurallar: Bu oyun erkekler (10 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Cilbedür – Cilembe oyununun günümüzde oynanma yaygınlığının Anadolu’da tarihsel süreçte oynanan birçok oyun gibi yok olmaya yüz tuttuğu görülmektedir.

– Oyun oynarken oyuncuların hedefi vurabilmek için strateji geliştirmelerini gerektirdiğinden bilişsel gelişimi desteklemektedir. Açık alanda oynanması ve koşmaca – yakalamacaya dayalı bir oyun olduğundan fiziksel ve motor gelişimi destekler. Ayrıca kazanma ve kaybetme, sırayla oyuna dahil olma, ebeliğe razı olma aktiviteleri sosyal ve duygusal gelişime katkı sağlamaktadır.

– Cilbedür – Cilembe oyunu en az 5 kişi ile oynanır.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

– Bu fiziksel oyun çocukların seslere dikkat etmeleri ve dokunma duyularını geliştirir, onlara hareketleri hissetmeyi öğretir.

Cilbedür – Cilembe oyunu kazanımları:

• Başarıyı Tebrik
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Büyük Kas Gelişimi (Fiziksel Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Dikkat
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Grup Çalışmaları
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İş Birliği
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Kuvvet
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Stratejik Düşünme
• Strateji Geliştirme (Bilişsel Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Oyuna başlamadan önce, ebenin nasıl seçileceği ve kaybedene ne tür bir ceza verileceği belirlenebilir.

֍ Genel olarak Ebe seçimi oyuncular arasında gönüllülük esasıyla veya Sayışmaca Tekerlemesi yöntemi ya da kura çekme yöntemi ile yapılır.

֍ Oyunda herhangi bir ceza yoktur.

֍ Ebe seçimi yapıldıktan sonra bir atış yeri ve bu atış yerine paralel 3 – 4 metre uzağa ebenin çubuğunu koyacağı çizgi oluşturulur.

֍ Ebe, çubuğunun başında bekler, diğer oyuncular atış noktasına geçer.

֍ Her bir oyuncu, çizginin gerisinde yere oturup kendi çubuğunu yerde yaylandırarak ebenin çubuğuna doğru fırlatırlar ve ebenin çubuğunun üstünden kaymasını sağlarlar.

֍ Eğer oyuncunun çubuğu, ebenin çubuğunun üstüne değerek kayarsa ebe kendi çubuğunu bu çubuğun ucuna koyar.

֍ Atış yapan oyuncu ise çubuğunu almak için koşar.

֍ Eğer oyuncu ilk hamlede çubuğunu alamayacağını düşünürse üzerine basar ve bir başka oyuncu çubuğunu atıp ebenin çubuğu üzerinden kaydırdığında çubuğunu alıp atış noktasına kaçmaya çalışır.

֍ Ebe, atış yapan oyuncu çubuğuna basmaya gelirken veya çubuğunu alıp kaçarken ebelemeye çalışır.

֍ Ebeleme, oyuncu çubuğuna elini değdirdiği andan itibaren yapılabilir.

֍ Çubuğunu alıp atış çizgisinin gerisine kaçabilen oyuncu, ebelenmekten kurtulur.

֍ Kaçamayan oyuncu yeni ebe olur.

֍ Oyun bu döngü ile aynı şekilde devam edip gider.

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz, geniş ve toprak bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 4 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyundan tüm oyuncuların ve seyredenlerin eğlenmiş ve mutlu bir şekilde ayrılmış olması.

Terimler:

Cücük: 6 – 7 cm çapında küre biçiminde yuvarlak sert bir taş.

Grup Lideri: Oyun içerisinde takım oyuncularını yöneten ve yönlendiren oyuncu.

Merre: Cücük taşının içine yerleştirildiği 30 – 40 cm çapında olan daireye verilen ad.

Zilley: Oyun içerisinde ebe hariç diğer oyuncular (atıcılar) tarafından kullanılan 15 – 20 cm çapında ve 3 – 4 cm kalınlığında yassı taşa verilen ad.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Oyun alanının çiziminde Kireç Taşı, Tebeşir ya da bir adet Sopa kullanılır. Ayrıca oyunda araç olarak üç farklı türde taş kullanılır.

Kurallar: Bu oyun kızlar ve erkekler (8 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Cücük – Versiyon 2, Gaziantep yöresine ait geleneksel bir çocuk oyunudur.

– Oyun içerisindeki bir taşın adından dolayı cücük oyunu olarak ta bilinmektedir.

– Oyun toprak üzerinde ya da sokak aralarında tercihen düz bir zeminde oynanır.

– Oyun biri ebe olmak üzere en az iki kişiyle oynanır.

– Oyuncu sayısı ve süre sınırlama yoktur ancak genellikle 5 – 6 kişiyle oynanır.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

Cücük – Versiyon 2 oyunu kazanımları:

• Akıl Yürütme Becerileri
• Algılama Becerisi
• Bağlamsal Düşünme
• Başarıyı Tebrik
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Büyük Kas Gelişimi (Fiziksel Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
• Dikkat
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• Düşünme Becerileri
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• El – Göz Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Görsel Algı
• Grup Çalışmaları
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İletişim Becerileri
• İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
• İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
• İş Birliği
• İşitsel Zekâ
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Kavrama Becerisi
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Kuvvet
• Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Sıralı Düşünme
• Sorumluluk
• Stratejik Düşünme
• Strateji Geliştirme (Bilişsel Beceriler)
• Tepki Hızı (Psikomotor Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Oyun alanına bir adet daire çizilir ve bu dairenin yaklaşık 5 – 6 metre uzağına düz bir çizgi çekilir. Bu düz çizgiye “Merre” adı verilir.

Oyun Alanı Çizimi

֍ Oyun alanı yeterince geniş olmalıdır.

֍ Oyunda araç olarak üç farklı türde taş kullanılır.

֍ Oyunda çizilen dairenin içerisine taş veya kaya parçası sabitlenir.

֍ Bu taşın yatay ve sağlam olmasına dikkat edilir.

֍ Bu taş parçasının üzerine 6 – 7 cm çapında yuvarlak bir taş yerleştirilir. Bu taşa “Cücük” adı verilir.

֍ Cücük taşının darbe aldığında bulunduğu sabit taş üzerinden uzaklaşabilecek özelliğe sahip olmasına dikkat edilir.

֍ Ebe hariç diğer oyuncularda (atıcılar) 15 – 20 cm çapında 3 – 4 cm kalınlığında yassı bir taş bulunur. Bu taşa “Zilley” adı verilir.

֍ Oyun genellikle bu üç taş kullanılarak oynanır ancak daire içerisinde zemine sabitlenen taş yerine bir tümsek oluşturularak oynandığı da bilinmektedir.

֍ Oyun alanının çiziminin ardından ebe seçimi yapılır.

֍ Ebe, oyuncuların oyun alanına çizilen daire içerisinden merre’ye attıkları taşın merre’ye yakınlığıyla belirlenir.

֍ Taşı merre çizgisine en yakın olan oyuncu ilk atıcı olurken en uzak olan oyuncu ebe olur.

֍ Diğer oyuncularda taşlarının merre çizgisine yakınlığına göre ilk atıcının arkasına sıralanırlar.

֍ Sıraları belli olan atıcılar merre çizgisinin arkasına tek sıra halinde sıralanırken ebe daire çizgisinin yanında bekler.

֍ Ebe daire çizgisinin içerisindeki cücük taşından sorumludur.

֍ Atıcıların amacı merre çizgisinin arkasından ellerinde bulundurdukları zilley taşı ile daire içerisinde bulunan cücük taşını vurmak ve mümkün olduğunca merkezden uzaklaştırmaktır.

֍ Oyun ilk atıcının zilley taşını cücük taşına atışıyla başlar.

֍ Atıcılar cücük taşını vurana kadar sırayla atış yaparlar.

֍ Atışı başarısız olan atıcıların zilley taşları oyun alanı içerisinde attıkları yerde kalır.

֍ Cücük taşı vurulduğunda daire içerisinden uzağa ya da yakına yuvarlanır.

֍ Ebe hızlı bir şekilde cücük taşını alıp daire içerisine koymaya çalışır.

֍ Ebe cücük taşını daire çizgisi içerisine koyana kadar geçen sürede atıcılar zilley taşlarını alıp merre çizgisinin arkasına geçmeye çalışırlar.

֍ Ebe cücük taşını daire içerisine koymadan atıcılara dokunamaz.

֍ Ebe cücük taşını yerine koyduktan sonra atıcıyı merre çizgisini geçmeden yakalarsa ya da dokunursa ebe o oyuncu olur.

֍ Atıcı merre çizgisini geçtikten sonra ebelenemez ve tekrar atış yapabilir.

֍ Atıcı yakalanacağını anladığında kendi zilley taşının üzerine basıp kendini koruma altına alabilir.

֍ Zilley taşı atıcının ayağı altında olduğu sürece ebe o atıcıya dokunamaz.

֍ Atıcı, başka bir atıcı cücük taşını vurduğunda ya da ebenin dikkatini dağıtarak zilley taşını ayağının altından alıp merre çizgisinin arkasına koşabilir.

֍ Ebe bu atıcıyı zilley taşını eline aldıktan sonra merre çizgisini geçmeden yakalarsa ebe o atıcı olur.

֍ Hiçbir atıcı cücük taşını vuramazsa, atıcılar ebenin dikkatini dağıtarak kendi zilley taşlarını alıp merre çizgisinin arkasına geçmeye çalışırlar.

֍ Bu sırada bir atıcı ebeye yakalanırsa o atıcı ebe olur.

֍ Oyunda herhangi bir ceza ya da ödül olmamakla birlikte süre sınırlaması da yoktur.

Oyun iki grup halinde de oynanmaktadır.

֍ Tek gruplu oyuna göre oyun alanı, çizgiler ve kullanılan taşlar aynıdır ancak ceza, ödül ve oyun kuralları farklılık göstermektedir.

֍ İki gruplu zilley oyununda gruplar en az iki kişiden oluşur.

֍ Oyuncular arasında gönüllülük esasıyla veya Sayışma Tekerlemesi yöntemi ya da kura çekme yöntemi ile iki Grup Lideri seçilir.

֍ Grup liderleri oyuncular arasında sırayla kendi gruplarını seçerler.

֍ Böylece iki grup kurulmuş olur.

֍ Gruplar oluşturulduktan sonra ilk atışı yapacak grubun seçimi yapılır.

֍ Seçim için bir taşın bir yüzeyi ıslatılırken diğer tarafı kuru kalır.

֍ Taş havaya atılır ve yere düştüğünde hangi tarafı üstte kalmışsa o tarafı seçen grup ilk atışı yapar.

֍ Atış yapacak grubun seçiminin ardından atış yapacak grubun oyuncuları merre çizgisinin arkasına tek sıra halinde sıralanır.

֍ Diğer gruptan bir oyuncu ebe olur ve daire çizgisinin yanında beklerken diğerleri oyun alanın dışında bekler.

֍ Atıcı olan oyuncular sırayla olmak üzere toplamda 25 defa merre çizgisinin arkasından zilley taşıyla cücük taşına atış yaparlar.

֍ Atıcı olan grup 5 kez üst üste cücük taşını vurursa 5 puan alır.

֍ Diğer  durumlarda atıcı grup puan alamaz.

֍ İlk turda atıcı grubun tüm atışları başarılı olmuşsa 25 puana ulaşır ve oyunu o grup kazanır.

֍ Tüm atışları başarılı değilse gruplar yer değiştirir.

֍ Gruplar 25 puana ulaşana kadar yer değiştirerek oyuna devam ederler.

֍ Atıcı gruptan bir oyuncu cücük taşını vurduğunda cücük taşı daire çizgisinin dışına doğru yuvarlanır.

֍ Cücük taşının durduğu yerden daire çizgisine kadar ebe, atıcıyı sırtında taşıyarak götürür.

֍ Bu durum ebeye ceza, atıcıya ise ödül olarak değerlendirilir.

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz ve geniş bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 5 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyun başında belirlenen ebeler tarafından birer ucundan tutulan sopanın ucundan sopaya değmeden atlamak.

Terimler:

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Bir adet Tahta Sopa (Ortalama 1 metre boyunda).

Kurallar: Bu oyun kızlar ve erkekler (10 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Çağlar Pıştık oyunu en az 5 kişi ile oynanmaktadır.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

– Bu fiziksel oyun çocukların seslere dikkat etmeleri ve dokunma duyularını geliştirir, onlara hareketleri hissetmeyi öğretir.

Çağlar Pıştık oyunu kazanımları:

• Akıl Yürütme Becerileri
• Algılama Becerisi
• Bağlamsal Düşünme
• Başarıyı Tebrik
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
• Dikkat ve Konsantrasyon
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• Dil Gelişimi
• Düşünme Becerileri
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Eş Güdüm (Koordinasyon)
• Gelişim Desteği
• Grup Çalışmaları
• Görsel ve Uzamsal Algı
• Hafıza (Bilişsel Beceriler)
• Hafızayı Güçlendirmek
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İletişim Becerileri
• İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
• İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
• İnce Motor Becerileri
• İş Birliği
• İşitsel Zekâ
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Kelime Hazinesini Arttırma
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Sevgi
• Sıralı Düşünme
• Sorumluluk
• Sosyal – Duygusal
• Taklit Gelişimi Destekleme
• Tepki Hızı (Psikomotor Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Önce çocuklar kendi aralarında sopayı tutacak ebeleri belirlemek için sayışırlar.

֍ “Çağlar Pıştık Kim Mıştık” diyerek elini diğerlerinden farklı tutan kişi ebe olmaktan kurtulur.

֍ Ebe olan çocuklar karşılıklı sopayı tutar ve diğer oyuncular bu sopanın üzerinden aşama aşama farklı şekillerde atlamaya başlarlar.

֍ Kural, sopaya çarpmamaktır.

֍ Sekizlerde herkes eline yerden aldığı bir şeyi saklar.

֍ Sopanın üzerinden atlamadan önce sorar ebeye;

“Elimde ne var?”

֍ Eğer ebe bilirse tekrar sayışırlar.

֍ Oyun bu döngü ile aynı şekilde devam edip gider.

Oyunun videosu:

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan 

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz, geniş ve toprak bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 2 kişi ile oynanır)

Amaç: Oyun başında belirlenen sayıya ilk ulaşmak.

Terimler:

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal): Her oyuncu için birer adet Tahta Sopa

Oyun Malzemelerinin Hazırlanışı: Tahta sopaların uçları sivriltilir.

Kurallar: Bu oyun erkekler (8 yaş ve üzeri) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Çaktırma oyunu en az 2 kişi ile oynanmaktadır.

– Oyun ne kadar kalabalık oyuncu ile oynanırsa o kadar keyifli ve eğlenceli olur.

– Bu fiziksel oyun çocukların seslere dikkat etmeleri ve dokunma duyularını geliştirir, onlara hareketleri hissetmeyi öğretir.

Çaktırma oyunu kazanımları:

• Akıl Yürütme Becerileri
• Algılama Becerisi
• Bağlamsal Düşünme
• Başarıyı Tebrik
• Bir Hareketi Sürdürme (Psikomotor Beceriler)
• Çeviklik
• Dayanışma (Duyuşsal Beceriler)
• Denge (Psikomotor Beceriler)
• Diğer Oyuncuların Duygularını Anlama
• Dikkat ve Konsantrasyon
• Dikkati Yoğunlaştırmak (Bilişsel Beceriler)
• Dil Gelişimi
• Düşünme Becerileri
• El ve Motor Becerileri
• El – Ayak Koordinasyonu (Psikomotor Beceriler)
• Eş Güdüm (Koordinasyon)
• Gelişim Desteği
• Grup Çalışmaları
• Görsel ve Uzamsal Algı
• Hafıza (Bilişsel Beceriler)
• Hafızayı Güçlendirmek
• Hareketleri Hızlandırmak
• Hızlı Düşünme
• İletişim Becerileri
• İletişim ve Sosyalleşme (Sosyal ve Dil Becerileri)
• İnce Kas Becerileri (Psikomotor)
• İnce Motor Becerileri
• İş Birliği
• İşitsel Zekâ
• Karar Verme (Bilişsel Beceriler)
• Kelime Hazinesini Arttırma
• Konsantrasyon (Bilişsel Beceriler)
• Kurallara Uyma (Duyuşsal Beceriler)
• Küçük Kas Gelişimi (Psikomotor Beceriler)
• Mantık Yürütme
• Mesafe Algısı
• Odaklanma
• Otokontrol
• Oyuncuların Birbirleriyle Etkileşim Kurması
• Öz Güven (Duyuşsal Beceriler)
• Paylaşım
• Sabır
• Sevgi
• Sıralı Düşünme
• Sorumluluk
• Sosyal – Duygusal
• Taklit Gelişimi Destekleme
• Tepki Hızı (Psikomotor Beceriler) Gelişimi Destekleme

Oyunun Oynanışı

֍ Oyuncular arasında gönüllülük esasıyla veya Sayışma Tekerlemesi yöntemi ya da kura çekme yöntemi ile bir oyuncu seçilir.

֍ Seçilen bu oyuncu elindeki sopayı yere saplar.

֍ Bunun üzerine diğer oyuncu da aynı hareketi yapar.

֍ Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir husus vardır: Yere çakılırken sopanın yan tarafı ile rakip oyuncu veya oyunculardan birinin sopasını yıkmak.

֍ Oyun eğer ikiden fazla kişiyle oynanıyorsa, sopanın arka tarafı yere değdiğinde atıcı olan kişi oyundan elenir.

֍ Oyun eğer iki kişi arasında oynanıyorsa “Gama” diye nitelendirilen sayıyı yemiş olur.

֍ Atıcıların aralarında belirledikleri sayıya ulaşılıncaya dek oyun devam eder.

֍ Belirlenen sayıya ulaşan, yenilmiş kabul edilir.

֍ Oyun bu döngü ile aynı şekilde devam edip gider.

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.

Oyunun Bilinen Diğer İsimleri:

Oyunun Oynadığı Yer: Açık Alan

Oyun Türü: Sokak Oyunu (Düz ve geniş bir alan)

Katılımcı Sayısı: Grup Oyunu (En az 8 kişiyle oynanır)

Amaç: Oyun başında Emmenin ortasına dikilen “Gıynız“ı değnekle vurarak uzaklaştırmak.

Terimler:

Cığız: Mızıkçı, oyunbaz, düzenbaz, inatçı, dilbaz, lafebesi, zaman zaman yalancı olan oyuncu.

Çelik/Çalik: 25 – 30 cm uzunluğunda, 2 – 3 cm çapında dal parçası.

Holla Sopası: Oyuncunun kendi kol boyu uzunluğunda olan sopaya verilen ad.

Südük: Atılan çelik daire çizgisinin tam üstünde ise ya da bir sopa boyundan az bir mesafede ise “südük” olur. Yani oyuncu ölmemiştir, çünkü çelik dairenin ne içinde ne dışındadır, ama daireden uzağa düşmediği için de holla ile sayılıp can alınamaz. Kısaca südük kötü oyucular için “oh be, ölmedim” tesellisinden başka bir işe yaramaz. Südük mü değil mi tartışmaları, futboldaki çizgiyi geçti geçmedi tartışmaları kadar uzun ve hararetlidir.

Oyun Malzemeleri (Gereç, materyal):

– Öncelikle oynanacak yere üç-dört metre çapında bir daire çizin. Bu daireyi çubukla, balta ağzıyla yeri eşeleyerek çizebilirsiniz, ya da mümkünse kömürle, tebeşirle oluşturabilirsiniz.
– Daireni merkezine tepesi düzgün hale getirilmiş çapı 5 – 6 cm’lik bir kazık çakın. Kazığın yerden yüksekliği bel seviyenizden biraz fazla olabilir.
– 25 – 30 cm uzunluğunda, 2 – 3 cm çapında dal parçaları kesin. Kuru olmasın, hemen kırılır, budaklı olmasın, oyun esnasında size zarar verir. İşte bu oyun malzemesine “çelik” ya da “çalik” adı verilir. İsteyen istediği çeliği kullanabilir. Çeliğin iyisi çırtiden, karaağaçtan, yaş pelitten ve yaş çamdan olur.
– Holla denilen sopa da gereklidir. Oyuncunun kendi kol boyu herhalde iyi bir orandır. Bununla birlikte hollanın boyu insanın sopayı sallama kabiliyetine göre değişebilir. Aksi belirtilmedikçe oyun esnasında herkes kendi hollasını ya da mevcut hollalardan herhangi birini kullanma hakkına sahiptir.
– Ayrıca oyuncular için çeliğe havada iken dokunabilecek her şey örneğin çamın yapraklı dalları, ağaç dal parçaları, ceket, kazak vb. malzeme gerekli olabilir.

Kurallar: Bu oyun erkekler (yetişkin) tarafından oynanmaktadır.

Oyuna İlişkin Genel Kurallar:

– Çeçen oyunu, esasında modern beysbola benzeyen bir takım oyunudur.

Takımlar nasıl oluşur?

Büyükler, küçükler, posta posta, kura ile alma usulü, aşağı mahalle, yukarı mahalle, nasıl isterseniz. Bir takım bir kişi fazla ise karşı takım, o kişiye karşılık ekstra bir cana sahip olur. Oyunun tadı için altın kural, cığızlar eşit dağıtılmalı. Cığız kimdir? Çünkü çeçende hakem yoktur, herkes kendi hakkını kendisi savunmak zorundadır.

Oyunun Oynanışı

֍ Kura ile hangi grubun oynayan, hangi grubun karşılayan olduğuna karar verilir.

֍ Dairenin hafif yamaca bakan kısmı oyunun yönüdür.

֍ Bu yönde iki çam arası, iki çırti arası, iki derecik arası gibi sınırlar belirlenir.

֍ Herkesin iki canı vardır.

֍ Takımlar kalabalık ise tek can yeterlidir.

֍ Oynayan oyuncu çeliklerden birini kazığın üzerine koyar ve holla denilen sopayla çeliğe vurarak onu en uzağa, karşılayan oyunculardan birinin olmadığı bir noktaya göndermek ister.

֍ İyi vuramayan birisi için amaç uzağa göndermek değil, kimsenin çeliğe dokunamadığı bir yere vurmak olmalıdır.

֍ Çeliğe vurmadan önce gideceği yön belli olmasın diye karşı takımın oyuncularının bakış açısını kapatanlar ve çeliğin yönünü son anda değiştirenler gıcık sayılırlar.

֍ Oynayan oyuncu çeliğe vurunca karşılayanlar çeliği yere değmeden yakalamak için koşarlar, eğer çeliği yakalayamaz ve dokunamazlarsa çeliğin düştüğü yerden onu dairenin içine geri atmaya çalışırlar.

֍ Dairenin içine düşen çelik oynayan oyuncunun canını alır ve o oyuncu ölmüş sayılır.

֍ Atılan çelik eğer gelip dairenin içindeki direğe vurursa bütün takım ölmüş sayılır.

֍ Atılan çeliği oyuncu sopasıyla uzağa vurursa ya da o vurmasa bile çelik kendiliğinden dairenin uzağına düşerse, sopa boyuyla ölçüm yapılır.

֍ 5 sopa boyu bir can demektir.

֍ Sakın beşten sonra altı demeyin! Niye mi? Bir zahmet aşağıyı oku. Takım arkadaşlarından ölmüş olan varsa oyuncu istediğine bu canı verebilir.

֍ Eğer atılan çelik oyuncu tarafından çok uzağa vurulmuşsa saymaya gerek yoktur.

֍ O zaman takımındaki herkes “culli cumart” olur. Yani herkes yeni oyun başlamış gibi canlarına sahip olurlar, ölenler yeniden oynama hakkı kazanır.

֍ Eğer ölen yoksa saymaya gerek yoktur. Çünkü can sonra ölürsem kullanacağım diyerek yedeklenemez.

Gelelim vurulan çeliği oyun sınırlar içinde karşılayanlara:

֍ Karşılayanın birinci amacı vurulan çeliği havada yakalamak olmalıdır.

֍ Çelik yere düşmeden, çeliği yere düşürmeden havada yakalayan kişi, oynayan bütün takımın canını almış sayılır ve kendi takımını dairenin başına getirir.

֍ Ancak yere çarpıp havalanan çeliği tutmak geçerli değildir.

֍ Çelik havadan yere düşerken, elindeki herhangi bir şeyle, vücudunun herhangi bir yeriyle çeliğe dokunan sadece vuran kişiyi öldürmüş sayılır.

֍ Bunun için havada gelen çeliği önce tutmak, tutamıyorsan en azından dokunmak gerekir.

֍ Onu da yapamadıysan cığızlık yapıp “bana değdi” diye yalan söyle, yemin et, yüzün kızarmazsa tabii.

֍ Hatta koş, yere düşüp duran çeliğin üstüne bas, “ayağımın altı ile” vurdum de.

֍ Yerlerse ne ala. Yemezlerse komik duruma düşersin eğlence olur.

֍ Onu da yapamadıysan çeliği en azından dairenin içine atman gerekir ki karşı takımın oynayan oyuncusunu öldürmüş olabilesin.

֍ Böylece oynayan öldüğü için anında sopayı bir başka takım arkadaşına bırakır, daireyi terk eder, bir daha kendisine can alınıncaya kadar, ya da takım “culli cumart” olana kadar oynayamaz.

֍ Tabi ki attığın çelik dairenin içinde kalmayabilir, hele uzaktan atıyorsan.

֍ O zaman bir oyuncunuzu, daha doğrusu cığız oyuncunuzu dairenin arkasında tutun ki hem atılan çelikleri dairenin içinde tutmaya çalışsın, hem de holla ile saymalarda, ölen kalanda oynayan oynamayan konusunda uyanık olsun.

Bir tek oyuncuyu öldüren durumlar:

֍ Vurduğun çelik daireyi terk etmediyse öldün sen.

֍ Hollayı üç defa çeliğe doğru salladın ve vuramadınsa öldün sen.

֍ Vurduğun çeliğe karşılayanlardan biri, ya da o kişinin malzemesi dokundu ise öldün sen.

֍ Karşıdan atılan çelik koruduğun dairenin içine düştü ise öldün sen.

֍ Anlaşmaya göre yanan yerlere vurdunsa öldün sen. Ancak anlaşma yanmanın bütün takımı yakacağı ise takımı da yakarsın.

Bütün takımı toptan öldüren durumlar:

֍ Oynayan takımın vurduğu çelik karşılayanlar tarafından havada yakalanırsa takım ölmüş demektir. En garanti yoldur.

֍ Karşılayanların daireye geri attığı çelik ne şekilde olursa olsun, kazığa/direğe çarptı ise takım ölmüş demektir.

֍ Takım oyuncuları tek tek ölürse doğal olarak bütün takım da ölmüş demektir.

֍ Anlaşmaya göre yanan yerler bütün takımı öldürebilir. Çünkü yanma kuralı gibi çeçen oyununun bazı kuralları, takımların anlaşmalarına göre değişebilir.

Can alma kuralları:

֍ Oyuna zaten bir canla başlarsın. Eğer ölmüşsen o zaman da

֍ Takım arkadaşlarından biri sana beş holla sayarak can alabilir.

֍ Takımın culli cumart olursa herkes culli olur. Sen de cullanmış olursun. Yani can alırsın.

֍ Bazen anlaşmaya göre biri sana canını devredebilir. Çünkü o ya cağ kesiyordur, ya da çay demliyordur.

Karşılama Kuralı:

֍ Takımdan bir arkadaşın çeliğe vurdu, karşılayanlardan biri de havada çeliğe çarptı.

֍ Kural gereği arkadaşın ölür.

֍ O ölünce takım arkadaşı oynamak için sopayı alır.

֍ Çeliği daireye atacak oyuncu “karşılıyor musun?” diye sorar.

֍ “Evet” deyip karşılıyorsan sakın attığı çeliği daireye düşürme.

֍ Eğer karşılamıyorsan yeni bir çeliği kazığın üzerine koyar vurursun.

֍ Taktik: Çelik daireye ulaştırılamayacak kadar uzakta ise ya da çeliği ben oraya kadar vuramam diyorsan karşıla. Ancak garantisi yok, oynamadan ölürsün, sonra pişman olursun.

Aktaramama Kuralı:

֍ Diyelim ki arkadaşınız size can alıyor.

֍ Geri atılan çeliğin daireye uzaklığını saydı, dört holla geldi, bir holla eksik.

֍ Çeliği kazığa koyup tekrar vurur, karşıdan atılan çeliği karşılar ve beşe tamamlarsa can alırsın.

֍ Beşe tamamlayamadan ölürse, gitti güzelim dört hollan.

֍ Anlaşmaya göre başka bir oyuncu da beşe tamamlayabilir.

֍ Arada ölünmemesi şartıyla tabi ki.

֍ Anlaşmalar takımlar arası yapılır.

İkinci Vuruşta Tutturma Kuralı:

֍ Sen çeliğe vurdun, karşılayanlar tutamadı, dokunamadı.

֍ Çeliği geri daireye doğru attılar.

֍ Sen de daireye girmesin, arkadaşlarıma da can alıyım diye gelen çeliğe sopayla okkalı bir şekilde vurdun.

֍ Çelik havalandı, geri gitti, karşılayanlardan biri de çeliği havada tuttu.

֍ Bütün takımı öldürdün demektir.

֍ Taktik: Havadan gelen çeliği yere doğru vur. Arkaya kimsenin olmadığı yöne aşırt. Üçüncü şık Allah’a sığın salla gitsin. Kaderine razı ol.

Altı Kuralı:

֍ Holla ile can almak için sayarken 5’ten sonra tekrar 1’den başlayın, altı, yedi diye saymayın.

֍ Çünkü saydığınız bütün hollalar geçersiz olur.

֍ Yani ben 10’a kadar sayıp ikiye böleyim iki can etsin demeyin.

֍ Kural işte, saçma ama dikkat geliştirir.

Yamalık:

֍ Çeliğin daireden uzaklığı 5 holla tam ise arkadaşına can alırsın.

֍ Ama ya 5 buçuk ise ne yapacaksın. Çeçen oyununda yarımlar toplanmaz. Karşı takıma yamalık verilir.

֍ Yani “ihtiyacım olan beş holla çıktı, bana lazım olan canı aldım, yarım fazlaya ihtiyacım yok, al sen, açık yerlerine yama vur.” demektir.

֍ Aynen şöyle ifade edilir: “Ahan bu da sene yamaluk“.

֍ Zaten bu bir mizahtır, oyunda herhangi gerçek bir karşılığı yoktur.

Kıldırma attırmak:

֍ Can almak için holla ile sayarken, hollayı havada yarım daire döndürerek kısa mesafeden daha fazla sayı almaya çalışmak.

֍ Taktik: Bazıları uzun değnekle vurur, kısası ile sayar. Bazıları daireye dik değil, teğet sayarak mesafe kazanır. Bazıları çeliğin yerinden saymaz. Bazıları tembeldir, “saymaya gerek yok, iki can sayalım olsun bitsin” der.

֍ Dikkat edin. Hepsi hilebazlıktır efendim.

Yerine vurmak:

֍ Başkasının canını ödünç alıp onun yerine oynamak.

Cığız kimdir?

Mızıkçının, oyunbazın, düzenbazın, inatçının, dilbazın, lafebesinin, zaman zaman yalancının tekidir. Valla bir defa oyna, zaten onu hemen tanırsın. Cığızlar iki türlüdür:

– Komik cığız: Cığızlık yapar, oyuna espri katar, deyimler kullanır, atasözü söyler, dalgasını geçer, ama haksız olduğunu bildiği için tadında bırakır. Bunlar olmazsa, çeçende tat olmaz.

– Gıcık cığız: Cığızlık yapar, her şeye itiraz eder, kavga eder, inatçının tekidir, işi uzatır, kazığı kırar, oyunu bozar, velhasıl oyunun içine eder.

Ara Not: Çeçen oyununda espri, mizah, cığızlık her zaman vardır oyunu aşırı ciddiye alan tat alamaz.

Kim yener?

Ortalama süreler dikkate alınır. Hangi takım daha uzun süre oynuyorsa o takım yenmiş sayılır. Ancak bu her zaman oyun sonrası uzun bir tartışma konusudur. ?Net bir şekilde yenen görmedim? desem, yalan olmaz.

Oyun ne zaman biter?

֍ Genellikle karanlık nedeniyle çelik görünmez olmuşsa, takımlardan biri ağlamışsa, oyunculardan biri ciddi şekilde yaralanmışsa, ya da bir oyuncu kazığı, hollayı kırıp fiili durum oluşturmuşsa oyun biter.

֍ Cağlar ve çaylar soğumasın, yorulduk diye de oyun bitirilebilir.

Faydaları ve güzel yanları:

֍ Eğlendirir, spordur, kasları geliştirir, beyin-kas koordinasyonunu geliştirir, dikkati geliştirir, sosyalleştirir, espri gücünü geliştirir, kişiye kendi hakkını savunmasını öğretir, taktik-strateji yapan kişilerin zekasını geliştirir, başkasına yardım etmeyi öğretir, doğayla iç içe bir oyundur, çevrecidir, kişiye alanını savunmayı öğretir, matematik ve geometri zekasını geliştirir, yaptıklarının sorumluluğunu üstlenmeyi öğretir, inisiyatif almayı öğretir, eleştirilere katlanmayı öğretir, eleştiri ve özeleştiriyi öğretir, dostluk saygı ve sevgiyi öğretir.

Oyun tehlikeli midir?

֍ Zaman zaman evet.

֍ Çeliği tutayım derken kafasına yiyen, parmaklarını kıran, tümseğe takılıp yuvarlanan, çukura düşen, ağaca çarpan çoktur.

֍ Hollaya yakın durmamalı, oyuncunun elinden fırlayıp çarpabilir.

֍ Karşıdan atılan çelik her zaman tehlikelidir, ya sıçrar, ya da oyuncu hollayla saçma yönlere doğru vurabilir.

Oyunun videosu:

© Oyun Kütüphanesi, 2020.
Her haklı saklıdır.